Toetsweek onderbouw

Tijdens het sectievoorzittersoverleg (SVO) bleek dat "bijna iedereen" het voorstel voor een toetsweek in de onderbouw steunt. Dus kan het worden voorgelegd aan de MR. Genoemd nadeel: lesuitval. Voordelen: (1) afname toetsdruk voor leerlingen rondom de toetsweek, (2) de kans voor iedere sectie om drie keer per jaar een centrale toets af te nemen. En ik maar denken dat álle proefwerken per jaarlaag gecoördineerd afgenomen moesten worden. Wat ik mij afvraag is of de afname van toetsdruk rondom de toetsweek echt een voordeel is. Of kun je alle toetsen in één week opeenpakken ook zien als nadeel? Niet te vergeten de onvermijdelijke opeenhoping van toetsen en deadlines in de week vóór de toetsvrije week (die waarschijnlijk vooraf zal gaan aan de toetsweek).

Aanleiding om twee extra toetsweken in te lassen voor de onderbouw was om docenten uit te kunnen roosteren voor sectiewerktijd, intervisie en nascholingsactiviteiten. Een sympathiek idee. Tijd vrijmaken voor dingen waar je anders niet aan toekomt, of waarvoor niemand na een lange werkdag nog fut heeft. Wel een sigaar uit eigen doos, meen ik, behalve dan de 2 x 2 x 50 minuten surveillance die van ons overgenomen zal worden. Het is namelijk de bedoeling dat volgend jaar twee van de  in totaal vijftien toetsdagen externe surveillanten ingevlogen worden, zodat docenten tot een uur of twee ' s middags met elkaar aan de slag kunnen (neem het niet te letterlijk) en daarna tijd hebben voor nakijken. De overige dertien toetsdagen mogen we zelf surveilleren.

In de bovenbouw hadden we al toetsweken, voor de onderbouw alleen na het laatste blok. De overstap van vier blokken naar drie blokken enige tijd geleden ervoer ik als een verademing. Wat een rust gaf dat in de jaarplanning, meer ruimte om de lesstof te spreiden over een langere periode, direct voelbaar bij het maken van de planners. Ook de overstap op een voortschrijdend gemiddelde bracht rust. Het hysterische gedoe rond de blokwisselingen leek daarmee eindelijk voorbij. De toetsweken in de bovenbouw veroorzaken echter nog steeds piekdrukte bij de leerlingen. Voor de laatste toetsen is de accu bij een niet verwaarloosbaar deel van de leerlingen leeg, en vaak wordt vooraf een keuze gemaakt welke vakken herkanst gaan worden. Na de toetsweek kakt een groot aantal leerlingen in en  tref je als docent in het nieuwe blok veel leerlingen aan die het nieuwe blok direct met een achterstand moeten aanvangen.

En dat willen we nu ook in de onderbouw, met dit verschil dat je in de onderbouw ook even zwaar tellende proefwerken mag geven tijdens de gewone lesweken. In de bovenbouw probeer je de leerlingen nog met voortgangstoetsen enigszins te dwingen op schema te blijven, maar vt's tellen veel minder zwaar mee dan rapporttoetsen en schoolexamens en worden daardoor niet door iedereen even serieus genomen. Het totaal aantal proefwerken in de onderbouw zal waarschijnlijk gelijk blijven. Het is niet de bedoeling dat secties vanwege extra toetsweken opeens extra proefwerken gaan inplannen. Proefwerken die je anders ook al zou afnemen plan je nu simpelweg in die ene week. Je komt dan niet altijd even goed uit, maar daar kan ik niet wakker van liggen. Het is immers niet de bedoeling dat leerlingen een paar dagen later volledig kwijt zijn wat ze die periode daarvoor geleerd hebben. Het totaal aantal toetsen zal door een toetsweek evenmin afnemen. De toetsdruk blijft uiteindelijk hetzelfde.

Met het inplannen van toetsweken organiseer je piekdrukte, zowel voor leerling als docent. Voor de docent omdat je wel heel veel tegelijk moet nakijken, niet te vergeten dat al die toetsen ook allemaal tegelijk opgeleverd, gekopieerd én in enveloppen gestopt moeten worden. Ondanks het voortschrijdend gemiddelde moet natuurlijk wel alles nagekeken zijn vóór de rapportvergaderingen, meestal zo vlak na het weekend. 

Voor de leerling omdat tien proefwerken in een week niet niks is. Oké, de lessen vallen tijdens de toetsweek uit, dus hebben leerlingen meer tijd om te leren. Maar juist door die uitval moet dezelfde leerstof in minder lestijd gedaan worden. Dat levert dus behalve een piek tijdens de toetsweek ook een verhoogde werkdruk op tussen de toetsweken in, tenzij je lesstof skipt, eruitgooit, overslaat. Zou dat de bedoeling zijn?

Voor wiskunde is lesuitval zeer onwenselijk. Ik heb daar al eens eerder over geschreven in een stukje over de lessentabel. Spreiding is ook zeer belangrijk. Als leerlingen een dag voor de toets nog veel moeten doen, dan doen ze iets niet goed. (1) Je kan geen vragen meer stellen, (2) leerstof verankert niet, (3) het maakt onzeker. Daarom adviseren wij leerlingen de planner trouw te volgen en het werk te spreiden over de gehele periode: minimaal 3 keer per week aan je wiskunde! Ik begrijp nu dat bij andere vakken het fijn is om vlak voor de toets ruim tijd te hebben om te leren. Sommige secties staan daar graag een les voor af tijdens de toetsweek en pakken die van wiskunde ook graag mee. Als alle vakken nou eens het werk gelijkmatig spreiden over het blok, zó dat vlak voor de toetsweek er weinig gedaan hoeft te worden, dan... oh, wacht eens, dan is een toetsweek niet nodig, dan kan ieder vak om de 8 a 10 lessen testen wat er afgelopen weken is geleerd. Het toetsrooster voor de onderbouw zorgt dan voor een gelijkmatige toetsdruk over het jaar. Hoe je het ook wendt of keert, als je daar drie weken van doorstreept, dan is dat overduidelijk een maatregel die gelijkmatige spreiding tegenwerkt, iets wat ik als wiskundedocent en mentor klas 1 bijna dagelijks propageer.

Zou het niet fijn zijn al we met leerlingen meer van les naar les kunnen bewegen, i.p.v. van toets naar toets? Eigenlijk is het best vreemd dat we toetsen moeten aankondigen. Zou je niet te allen tijde onverwachts leerlingen moeten kunnen bevragen over wat ze de afgelopen periode hebben geleerd? Zou dat (als je er eenmaal aan gewend bent) het spreiden van huiswerk en werkdruk niet ten goede komen? Of komen we er dan achter dat het voor leerlingen onmogelijk is om alles op tijd (of op schema) af te krijgen? Spanning tussen 'teacher paced' en 'student paced', tussen traditionele klassikaal onderwijs (pak allemaal je passer) en gepersonaliseerd op-eigen-tempo leren dient zich hier misschien aan, maar of je nu linksom of rechtsom wilt, bovenstaande problematiek gaat natuurlijk gewoon over werkdruk. Leerlingen hebben het druk, docenten hebben het druk. Ik sta open voor suggesties om die werkdruk te verminderen, maar overgaan op toetsweken heeft mijns inziens een averechts effect. Leerdoelen schrappen, werkvormen efficiënter kiezen, het hele jaar kortere lesdagen inroosteren, keuzewerktijd invoeren, onderwijs een niveau lager laten volgen, dat zijn pas maatregelen die werkdruk verlagend kunnen zijn, niet het schuiven met toetsen. Een nieuw uitgebalanceerd curriculum ontwerpen zegt u? Je houdt je hart vast bij onderwijs2032. Krijg steeds vaker het gevoel dat ik de inhoud van m'n vak moet verdedigen. Deed het eerder al eens hier toen het erop leek dat wiskunde lessen moest inleveren voor VAS-toetsen, nu weer voor extra toetsweken. Zomaar.

Wellicht ten overvloede, ik ben tegen inkorting van de vakanties. Werkdruk spreiden moet je niet overdrijven. Vakanties zijn nodig om bij te komen, om op te laden, om bij te blijven, om andere dingen te doen. Dat lukt alleen als je school echt even los kunt laten, het schoolgebouw niet in hoeft. Sommige docenten pleiten voor doorwerken in de vakantie, laat ik over zomerschool maar niet nog een keer beginnen. Nadenken over onderwijs, in gesprek gaan met je collega's, tegengas geven, je vak bijhouden, lesmateriaal maken, nieuwe dingen verzinnen, afstemmen, samenhang creëren, het kost allemaal ontzettend veel tijd. Tijd die we nauwelijks hebben. Ik zou graag willen dat rectoren en directeuren eens duidelijk maken aan de overheid en politiek dat al dat meedenken en ontwikkelen niet past in de tijd die ze ervoor geven.

Enkele mijmeringen (zomerschool).

(7-6-15)

Vraag is allereerst of zittenblijven wel zo slecht is. Hoeveel mensen die zittenblijven slecht en te duur vinden, hebben zelf hun diploma's gehaald zonder vertraging? Daar ben ik benieuwd naar. Had zomerschool die vertraging kunnen voorkomen?

Hoe je het aantal zittenblijvers kunt verlagen is een tweede. Ik heb wel eens eerder gepleit voor een verplicht gemengd advies, vwo/vwo+, havo/vwo, vmbo-t/havo… waarbij alle scholen verplicht worden minstens twee niveaus aan te bieden. Denk dan niet meteen aan een herintrede van de middenschool, maar een brugperiode waarin leerlingen zelf kunnen ontdekken op welk niveau zij het prettigst functioneren. Is zittenblijven niet ook een soort van advies? In plaats van vooraf een 'wilde' gok doen, weet je na een jaar uitproberen toch redelijk of het een goed advies is wat je hebt gekregen/gegeven? Wat mij betreft zouden veel meer leerlingen moeten doorstromen naar het niveau waarop ze prettig en ruim voldoende functioneren, tenzij een docententeam van oordeel is dat een leerling onderpresteert en een duwtje nodig heeft. Maar leerlingen op hun tenen laten lopen is m.i. niet goed voor de leerlingen en ook niet goed voor het onderwijs als geheel. Zolang met maatregelen als het leenstelsel diploma’s stapelen ontmoedigd wordt, scholen alsmaar categoraler worden, dubbeladviezen moeten plaatsmaken voor eenduidige enkeladviezen, zie ik het somber in. Ik zou graag willen dat er een leider opstaat die het tij kan keren. 

(25-6-15)

https://twitter.com/dpdykman/status/614160502437117952 

Je zou maar afgewezen worden na zomerschool, absoluut niet willen blijven zitten, liever naar een andere school, over maar een niveau lager. Zoek dan maar eens een nieuwe school. Fijne vakantie! Scholen zijn dicht.

(25-6-15)

https://twitter.com/dpdykman/status/614172989131726849

(26-6-15)

Het is goed om naar individuele leerlingen te kijken, ze vooruit te helpen, maar tegelijkertijd moeten we voorkomen dat laten doubleren of afstromen gelijk staat aan kansen ontnemen. Diploma-inflatie lijkt me eveneens een groot probleem. Aantal zittenblijvers omlaag brengen door kansen te bieden via andere leerroutes kan gepaard gaan met op alle fronten de lat omhoog brengen. Ik vind juist dat wij docenten iets strenger kunnen of moeten zijn. Het stellen van hogere eisen lijkt strijdig met de doelstelling van zomerschool: het terugdringen van het aantal zittenblijvers, toch is dat wat ons onderwijs nodig heeft: een herwaardering van onze diploma's. Ja dus laat die zwakke of ongemotiveerde vwo-leerling een goede havo-leerling worden, maak diploma's stapelen (weer) aantrekkelijk en durf het niveau van het voortgezet onderwijs op te krikken.
Was vroeger alles beter? Nee, maar ik vind dat we te veel leerlingen tegenwoordig te intensief begeleiden, te veel pushen, te weinig verantwoording laten nemen. Zomerschool gaat niet over het belang van individuele leerlingen, zomerschool gaat over rendement, over geld. Kwaliteit kost echter tijd, geduld en een hoop centen. Zomerschool wordt een nieuwe industrie die het onderwijs eerder kwaad zal doen dan goed.

(30-6-15)

Zomerschool is alleen bedoeld voor leerlingen die afgewezen zijn. Vreemd toch, eerst afwijzen, daarna praten over zomerschool. Soms moet je stemmen of leerlingen voor een ander vak naar zomerschool mogen. Ook best vreemd. Betreffende vakdocent ziet het niet zitten, toch kan vergadering beslissen dat leerling naar zomerschool moet. Dan kan zomaar besloten worden dat een leerling naar zomerschool moet voor een vak dat leerling laat vallen, en waarvan de vakdocent zegt dat twee weken zomerschool onvoldoende is om alsnog een voldoende te halen. Stel dat die leerling het wel haalt, die ene bal in de lucht weet te houden? Volgende jaar weer alle ballen tegelijk. Succes! Tenzij zittenblijven in klas 4 minder erg is dan in klas 3. Dan kan je toch maar beter ervoor zorgen voor het einde van het jaar dat leerlingen met wat extra werk en aandacht in de bespreekzone terecht komt. Maar een niveau lager verder gaan, daartoe wordt op een categorale school zelden besloten, niet eens serieus besproken.

En ik blijf het ongeloofwaardig vinden dat na twee weken zomerschool, leerlingen opeens wel kansrijk zijn.

Afspraken voor de onderbouw t.a.v. Moodle:

Tijdens de APV van 2 juli zijn we tot de volgende afspraken gekomen.

1. Leerlingen in eerste klas werken verplicht met allemaal dezelfde Cygnus-agenda. Vanaf de tweede klas mogen leerlingen zelf hun agenda kiezen. 
2. Docenten schrijven het huiswerk niet in Magister. 
3. Moodle dient als kapstok en wegwijzer voor lesmateriaal en digitale leeractiviteiten. 
4. Leerlingen vinden in Moodle ruim van te voren wat zij moeten doen zodat zij een weekplanning kunnen maken. 
5. Voor de (zorg)leerlingen die baat hebben bij een expliciet overzicht van het huiswerk per dag zorgt de mentor voor adequate hulp. 
6. De intekenlijst proefwerken/so’s voor de onderbouw staat op Moodle en is bindend. 

Weer een stapje verder.

Waarom ik tegen de zomerschool ben.

1. Mij is niets gevraagd. Dat klinkt op het eerste gezicht wellicht als een irrelevant argument tegen de zomerschool, maar moet niet voor iedere pilot in het onderwijs voldoende draagvlak bestaan onder de betrokken docenten? Zeer relevant dus: zonder draagvlak weinig kans op succes, weerstand verzekerd. April 2015 werd ons medegedeeld dat onze school meedoet aan de pilot ZomerscholenVO, aanvang juli 2015, slechts drie maanden na de aankondiging. De weg terug lijkt hiermee onbegaanbaar, alles is al beklonken. Verschillende secties worden nu benaderd om mee te werken. Voor wiskunde luidt het verzoek concreet: maak voor leerjaar 3 een taak van 30 uur plus bijbehorende toets met nakijkmodel. Eén toets? Eén taak? Of wordt er meer maatwerk verwacht? Maximaal 10 uur mag gedeclareerd worden, blijkt. Ik zou me er met een jantje-van-leiden van af kunnen maken, per leerling een paar hoofdstukken aanwijzen die onvoldoende waren, toetsen uit de bundel met nakijkmodel bijleveren en klaar is Kees. Makkelijk verdiend, die tien uur. De toets wordt zelfs voor je nagekeken. Door wie? Geen flauw idee. Sorry, maar ik kan er niet achter staan. Zelfs niet als ik wel vakwerk en maatwerk zou leveren en er bovenop zou zitten. Dat doe ik namelijk het hele jaar al. Alle leerlingen die over zouden kunnen of moeten naar het volgende leerjaar heb ik al voldoende kansen geboden voor mijn vak. Het is niet gelukt. Jammer, maar als het docententeam aan het einde van de rit tijdens de overgangsvergadering tot de conclusie komt dat (na zorgvuldig overleg) het niet  verstandig is dat de leerling over gaat, niet met een taak, niet met een herexamen, niet met een voorwaardelijke overgang, dan ook niet na twee extra weken zomerschool.
2. Overgangsnormen worden onnodig complex. Bij de overgangsnormen doen de meeste scholen hun uiterste best om die zo helder mogelijk te formuleren. Zo weet iedere leerling, ouder en medewerker ruim op tijd precies waar hij of zij aan toe is. Overgangsnormen zijn mede bedoeld om leerlingen op een objectieve en eerlijke manier te behandelen. Met een toevoeging van de zomerschool wordt het er niet duidelijker op. Bij ons op school is er  voldoende ruimte om leerlingen te bespreken. Zo staat in onze jaargids duidelijk omschreven wanneer een leerling automatisch in de bespreekzone terecht komt. Maar ook als er sprake is van bijzondere omstandigheden dan kan (de mentor via) de afdelingsleider een verzoek indienen om de leerlingen buiten de norm om te bespreken. Het komt bij ons zelden voor dat leerlingen onterecht doubleren. Ik begrijp de noodzaak van de zomerschool daarom niet. Ons systeem van jaarlagen zonder zomerschool functioneerde decennia lang prima. Waarom dit systeem aanpassen met een zomerschool? U roept dat na twee weken zomerschool leerlingen meer kans op succes hebben het jaar erop? Lees dan verderop ook de rest van mijn bedenkingen. Of u wilt van het jaarlagensysteem af? Met een zomerschool? 
3. Een averechts effect? Als vooraf bekend is dat leerlingen in aanmerking kunnen komen voor deelname aan twee weken zomerschool om alsnog over te gaan, dan gaan leerlingen en docenten wellicht daar in negatieve zin op anticiperen. Misschien gaan leerlingen de laatste periode minder hard lopen met een extra vangnet in het vooruitzicht. En doen docenten dat extra stapje niet om leerlingen over de streep te helpen. Zomerschool zou dat averechtse effect zomaar kunnen hebben. 
4. Probleem van teveel zittenblijvers. In plaats van dat scholen proberen hun doorstroomcijfers op te poetsen, zou je natuurlijk ook kunnen afvragen of het niet terecht is dat er tegenwoordig zoveel leerlingen blijven zitten. Ik las laatst nog een stukje in Het Parool dat in Amsterdam in 7 jaar tijd het aantal vwo-adviezen 6 procentpunt is gestegen, van 18% in 2007 tot 24% in 2014. Is het aantal havo/vwo-adviezen de afgelopen decennia niet te veel gestegen? En is het dan niet logisch dat er meer leerlingen vastlopen? Ik weet het niet hoor, maar moet daar niet eens beter naar gekeken worden?
5. Oprekken van de grens onwenselijk. Als docent heb je de taak om leerlingen vooruit te helpen, maar ook om het niveau te bewaken. "Bijna 7000 leerlingen een extra kans bieden om toch over te gaan" is m.i. een impuls de verkeerde kant op. Er wordt alom geklaagd over het kennisniveau van de instroom in vervolgonderwijs. Rekentoets, kernvakkenregeling, toelatingsexamens, allemaal (hopeloze) maatregelen of ideeën die wijzen op een groeiend probleem met de doorstroom. Toch besluit men tot de pilot zomerschool, omdat zittenblijven te duur is. Onderwijsbeleid louter sturen op cijfers lijkt me een heilloze weg. Onderwijs sturen op kwantiteit met onvoldoende oog voor kwaliteit brengt ons onderwijs in een neerwaartse spiraal. Stop daar eens mee!
6. Zittenblijven is niet altijd slecht. De zomerschool wordt vooral gepresenteerd als maatregel om zittenblijven tegen te gaan, bedoeld als bezuinigingsmaatregel (twee weekjes zomerschool is op korte termijn uiteraard een stuk goedkoper dan een heel jaar opnieuw doen), maar de effecten op langere termijn zijn nog volstrekt onduidelijk . Waar een school in de oude situatie gekozen zou hebben voor doubleren, moet in 10 dagen tijd de leerling kansrijk gemaakt worden. Behalve het missen van het signaal dat een docent met een onvoldoende afgeeft, straalt dit voornemen ook een enorme naïviteit uit. Alsof je in een week kan repareren wat een jaar lang niet goed gegaan is. Als het werkelijk mogelijk is om in twee weken het hele jaar te redden, moet die reparatie dan niet eerder in het jaar plaatsvinden? Volgens mij is er in verreweg de meeste gevallen meer nodig dan twee weekjes zomerschool om de leerling weer op de rails te krijgen. Soms is een andere klas nodig, of een echte vastloop-ervaring. Een heel jaar overdoen hoeft niet per se te betekenen dat de leerling zich gaat vervelen. Een heel jaar over doen kan net zo goed leerlingen het plezier in leren weer teruggeven, waarbij het woord succeservaring voor zich spreekt.
7. Onderwijs is meer dan kwalificatie. Het gaat niet alleen om een voldoende voor hoofdstuk x en y voor vakken a en b, belangrijk is dat je laat zien dat je alle ballen tegelijk in de lucht kan houden, dat je een zeker denkniveau en tempo aankan. Met de juiste attitude, studievaardigheden en omgevingsfactoren moeten leerlingen laten zien dat de volgende ronde ook voor hen uiteindelijk haalbaar is. Ik denk altijd maar dat iedere leerling recht heeft op een baaljaar en dat tegenslag van welke aard ook niet direct moet leiden tot een niveau afdalen, maar dat leerlingen na dat baaljaar de kans krijgen zich te revancheren en doorkrijgen dat als ze geen verantwoording nemen, hen terecht degradatie of een switch te wachten staat. Leerlingen kunnen in een nieuwe klas/groep enorm groeien waardoor leren werkelijk leuk kan worden en goede cijfers halen meer regel dan uitzondering wordt. Zittenblijven is wat mij betreft een goede investering voor hen die er sterk uitkomen. Dat effect lijkt mij nihil bij twee weken zomerschool.
8. Criteria versus prognose. Wie de criteria leest waaraan leerlingen moeten voldoen om in aanmerking te komen voor de zomerschool en deze vergelijkt met de berekening van de prognose, zal zich toch moeten afvragen of de doelstellingen wel voldoende realistisch zijn. "Voor minder dan de helft van het verwachte aantal zittenblijvers is zomerschool een realistisch en wenselijk alternatief". Betekent dit dat tegen de 50% van het aantal zittenblijvers een "positieve inzet en positieve werkhouding heeft" en dat dit deel slechts een "kleinere reparatie nodig heeft" en dat die reparatie redelijkerwijs "binnen twee weken mogelijk" is. Laten we deze groep kansrijke doublanten noemen. "De verwachting is dat circa 2 a 3 % van het aantal ingeschreven leerlingen kan deelnemen aan de zomerschool." Grof afgerond: van de twee doublanten in mijn klas is er dus één kansrijk? Schaf de rekentoets en kernvakkenregeling meteen maar af, op naar de toelatingsexamens. Of nee, voer het maatwerkdiploma in, gooi overboord wat leerlingen te moeilijk vinden. Laat ik niet afdwalen, punt dat ik wil maken met criteria versus prognose is dat het niet ondenkbaar is dat het oordeel van docenten overruled zal worden door deze streefcijfers. Als blijkt dat er te weinig kansrijke doublanten zijn, zou de zomerschool omwille van de gemaakte investeringen en afspraken zomaar eens toegankelijk gemaakt kunnen worden voor kansarme doublanten. Het gevaar van oprekken van de grens ligt wederom op de loer.
9. Uitbesteding aan externen. Tenzij docenten twee weken van hun zomervakantie willen afstaan, zal de zomerschool vooral bemand gaan worden door niet-docenten. Op de website van ZomerschoolVO staat zelfs een lijst met externe instanties die daarvoor benaderd kunnen worden. Het komt toch weer neer op geld weghalen bij het primaire proces, waarbij het geld gaat naar lapmiddelen waarmee - te laat - getracht wordt de ergste symptomen van falend onderwijsbeleid te bestrijden. Verdienen doe je idealiter in het onderwijs, niet aan het onderwijs. Kwam dat maar eens door bij OCW.
10. Teaching to the test. Het gevaar bestaat dat studenten, huiswerkbegeleiders of andere niet-docenten vooraf de enveloppe met eindtoets zullen bestuderen en hun leerlingen gericht op die test zullen voorbereiden. Dit is niet ondenkbaar. Het voortbestaan van de commerciële partijen  hangt immers af van het aantal leerlingen dat met succes de zomerschool zal doorlopen. Deze onwenselijke gang van zaken ondervangen met verzegelde enveloppen die pas aan het einde van twee weken zomerschool geopend mogen worden, en afnames onder toezicht van een docent of schoolleider laten plaatsvinden is toch niet iets waar we naar toe zouden moeten willen. Net als bij examentraining lijkt me dat vervolgopleidingen niet staan te springen om studenten die met teveel nadruk op teaching to the test hun toegangskaartje hebben verdiend. Mijn advies: houd het onderwijs bij de docent, faciliteer hem (of haar) goed en blijf van de zomervakantie af! Zomervakantie is óók voor leerlingen bedoeld om op te laden en te groeien op andere gebieden. 

Naschrift: Enkele mijmeringen (zomerschool) 

Een havo/vwo-advies

Een havo/vwo-advies, wat moet je ermee, als het aantal scholen met echte brugklassen beperkt is? Op zich is een havo/vwo-advies een prachtig advies. Je durft het als leerkracht groep 8 nog niet te zeggen. Laat het kind zelf uitzoeken welk onderwijstype het best past. Geef het kind een paar extra jaar om dat te ontdekken. Maar de praktijk is anders, althans in Amsterdam. Steeds meer scholen die zowel havo als vwo aanbieden, doen dat in leerjaar 1 niet meer gemengd. Brugklassen worden ingeruild voor aparte havo-klassen, aparte vwo-klassen, aparte vwo+ of gymnasium klassen, soms nog met een echte havo/vwo-brugklas daartussenin. Leerlingen worden direct bij binnenkomst ingedeeld. Ik vind het een slechte zaak. Zelfs voor leerlingen die een overduidelijk vwo-advies hebben, of een overduidelijk havo-advies, zouden gebaat zijn bij een brugperiode waarbij behalve het advies ook het daadwerkelijk functioneren op de middelbare school bepaalt welke kant je opgaat. Niet alleen goed voor de leerlingen, maar ook goed voor het in stand houden van een hoog onderwijsniveau.

Ik meen dat zo'n een derde deel van alle gymnasiasten in Nederland onderweg afstroomt naar vwo of andere schooltypes. Wat een negatieve ervaring moet dat zijn voor die kinderen. Net niet genoeg voldoendes om verder te kunnen. Of te druk, geen tijd meer voor sport of andere hobby's. Of nooit geleerd hoe te leren. Je moet dan meteen van school af. Andersom komt het ook voor, leerlingen die met een lage cito-score en een vmbo- of havo-advies toch een vwo-diploma halen, tegen de verwachting in. Waar een wil is, is een weg. Met de juiste studievaardigheden, ondersteuning thuis en op school, discipline en wilskracht, zijn leerlingen tot veel in staat. Maar opstromen wordt een stuk lastiger als je niet in een gecombineerde klas zit. En hoezo 'opstromen' bij een havo/vwo-advies, het was toch nog niet duidelijk? Op veel scholen echter worden de leerlingen met een havo/vwo-advies geplaatst bij leerlingen met een havo-advies en niet bij leerlingen met een vwo-advies, zodat havo/vwo-klassen eigenlijk niets anders zijn dan havo-klassen met daarin de wat betere havo-leerling (soms worden het vwo-kansklassen genoemd). Leerlingen met een havo/vwo-advies plaatsen in vwo klassen levert gevaar op voor de doorstroomcijfers van de school, of doet andere leerlingen met een zuiver vwo-advies besluiten voor een andere school te kiezen met zuivere vwo-klassen. In Amsterdam proberen scholen hun vwo-populatie angstvallig binnen te houden en doen ze alles aan om in al hun afdelingen goede slagingspercentages neer te zetten. Straks alle scholen (klassen) categoriaal? Het lijkt wel een kettingreactie.

Dit jaar komt de cito-toets iets later in het jaar, pas ná het advies. Voordeel zou zijn dat leerkrachten meer naar het kind kijken en minder naar de eindscore. Maar hoe komt het advies nu tot stand? Welke resultaten zullen nu bepalend zijn? Meestal is dat het leerlingvolgsysteem (LVS) dat met aanduidingen van A tot en met E aangeeft hoe een kind scoort ten opzichte van een landelijk gemiddelde. Vanaf groep 6 worden die resultaten meegenomen in de overdracht naar het voortgezet onderwijs. Als het advies klopt bij de resultaten in het LVS, dan heeft de middelbare geen reden om het advies in twijfel te trekken. Is het advies lager, dan zal de leerkracht vast iets gezien hebben wat niet uit het LVS volgde. Is het advies hoger, dan zal de middelbare school eventueel contact opnemen met de basisschool om het advies nader te laten toelichten (mocht dat onvoldoende helder staan ik het oki-doc). In sommige gevallen zal er extra onderzoek gedaan moeten worden.

Het advies van de leerkracht weegt dus t.o.v. voorgaande jaren relatief zwaarder. Waar het voortgezet onderwijs vroeger de cito-score als tweede gegeven bekeek, zal het nu meer kijken naar het oki-doc, waarin ik meen de scores voor rekenen, spelling en begrijpend lezen doorslaggevend zullen zijn. Uiteraard zal het vo ook subjectief meetbare observaties als concentratie, doorzettingsvermogen, leergierigheid en gedrag meewegen, maar die zijn toch iets minder betrouwbaar, je hebt immers in het vo geen flauw idee wie die leerkracht is die het advies gegeven heeft. En je moet maar afwachten of verschillende basisscholen, verschillende teams vergelijkbaar zullen adviseren. Ik het voortgezet onderwijs wordt meestal gewerkt met cijfers en overgangsnormen, waarbij getracht wordt alle leerlingen zo eerlijk en gelijkwaardig mogelijk te behandelen. Zonder rapport zou dat natte vingerwerk zijn, zonder richtlijnen voor het uitlezen van het LVS zullen er bij een en hetzelfde kind op verschillende scholen wel eens totaal verschillende adviezen kunnen uitrollen. Arme kinderen, die voelen nu al vanaf groep 6 de druk om goed te presteren. Niet alleen groep 6 is veel te vroeg om advies te geven voor een verder levensverloop, groep 8 is dat wat mij betreft net zozeer.

"Met een havo/vwo-advies kun je alle kanten op", is vaak de boodschap die meegegeven wordt bij  een havo/vwo-advies. Maar in de praktijk klopt dat niet. Leerkrachten die niet kunnen of willen kiezen, beseffen misschien te weinig dat ze met een havo/vwo-advies wel degelijk een keuze gemaakt hebben voor de leerling. Alle vwo-klassen zijn (in A'dam) immers ontoegankelijk met een havo/vwo-advies. Als het de bedoeling is dat je nog alle kanten op kan, dan is het wellicht wijzer om een vwo-advies mee te geven. Alleen het vwo-advies telt als toegangskaartje voor alle schooltypes. Alleen met een vwo-advies kun je alle kanten op. Als je zelf als leerkracht niet kunt kiezen tussen havo en vwo, moet je het dan niet aan de ouders samen met het kind overlaten of het havo of vwo wordt. Ik begrijp het wel, als leerkracht wil je graag dat de leerlingen op de juiste plek terecht komen, en als dat een havo/vwo brugklas is, dan geef je daar een havo/vwo-advies bij. Maar moeten leerkrachten groep 8 hier de beslissing nemen? Een advies kan bij twijfel toch nimmer een dwingend advies zijn, toch?  Een havo/vwo-advies is, anders dan een dwingend havo-advies of een dwingend vwo-advies, geen verwijzing: een havo/vwo-diploma bestaat immers niet.

Voor de  ontvangende school wordt het er echter niet makkelijker op als leerkrachten groep 8 een vwo-advies meegeven terwijl ze eigenlijk vinden dat ze het best op hun plek zitten in een brugklas. Om te bepalen of je toelaatbaar bent, zullen middelbare scholen gegarandeerd kijken in het LVS. Ik ben dan toch benieuwd bij welk aantal A's en B's een havo- dan wel vwo-advies past. Moet alles A zijn voor vwo? Hoeveel B's mogen er tussen zitten bij een vwo-advies? Mogen er ook C's tussen zitten? Een jaar geleden bestond er nog een stroomschema bij welke cito-score je automatisch toelaatbaar was en bij welke scores een aanvullend onderzoek gewenst of verplicht was. Bestaat zoiets nog steeds, maar dan toegespitst op eerdere cito-resultaten? Dat hele gedoe rond cito zint me maar niets, maar een extra controleerbaar en vergelijkbaar gegeven was zo gek nog niet. Je moet als school niet te veel op de cito-toets richten en ouders en leerlingen moeten niet te veel op de cito-toets trainen, dat is zeer misleidend. Daar ging het in het systeem mis.

Ik vind het maar triest dat zoveel leerlingen tegenwoordig het hoogst mogelijke niveau ingeduwd worden. Maar wat ik nog erger vind, is dat leerlingen zelf niet meer kunnen ontdekken op welk niveau zij het prettigst functioneren. Hoe slecht voor het onderwijs is het, dat de brugklas aan het verdwijnen is, dat categoriaal onderwijs de nieuwe trend wordt. Zolang er onvoldoende brugklassen zijn, zou ik alle leerlingen met een havo/vwo-advies het toegangskaartje voor vwo geven. Laat leerlingen zelf maar ontdekken of ze goed genoeg zijn voor vwo en zoveel verschilt het onderwijs in klas 1 tussen havo en vwo nou ook weer niet. Daarmee halen we de brugklas terug, alleen we noemen het voorlopig even vwo, totdat het weer echte brugklassen zijn.

En vwo+ dan? En gymnasium? Laat hen maar selecteren. Ouders en leerlingen die graag naar de brugklas willen, schrijven zich niet in op een categorale school. Sluiproutes richting die scholen blijven echter altijd bestaan, maar wie voor zo'n sluiproute kiest, loopt vanzelf een keer vast (of niet).

Boodschap van deze blogpost is ook dat het eens afgelopen moet zijn met scholen afrekenen met doorstroomcijfers en slaagpercentages. Ranken is funest voor het onderwijs, competitie ook. Profileren is prima, maar niet als de brugklasser daar de dupe van wordt.

bron: http://www.onderwijsconsument.nl/specials/brugklassen/

Voorkennis wiskunde

Laat ik hier eens bijhouden welke rekenvaardigheden ik als voorkennis verwacht voor klas 1 h/v.
Zonder rekenmachine uiteraard!

Op G1 Rekenen (ww: 'geen') staat een aantal opgaven waarvan ik verwacht dat leerlingen die op de basisschool kunnen uitrekenen zonder rekenmachine, met een nette aanpak (notatie) die voor iedereen goed te volgen is.

Nog een paar voorbeelden.

Voorkennis 1
1,41 x 1,41 = 1,9881 en wel omdat leerlingen hun rekenmachine niet altijd moeten vertrouwen.
Wortel 2 is irrationaal, niet te schrijven als breuk of repeterend decimaal getal.

Voorkennis 2
3/7 = 0,428571428571428571...
want bij zelfde rest herhaalt het patroon zich

Voorkennis 3
De helft van tien is vijf  (1/2 x 10 = 5)
Het dubbele van zeven is veertien  (2 x 7 = 14)
Een deel nemen is vermenigvuldigen

Voorkennis 4
...

Het rekenbrevet

Ons rekenprogramma in klas 1 G1 Rekenen (ww: 'geen') heeft iets weg van het halen van een rekenbrevet, een bewijs dat je 'rekenmachinewaardig' bent. Ofwel, je mag pas een rekenmachine gebruiken, als je de sommetjes ook zonder rekenmachine kan oplossen. Dat vind ik wel fair. Waarom zou je geen gebruik mogen van rekenmachine als je hebt aangetoond het ook zonder te kunnen. Er bestaan rekenmachines op de markt die pas antwoord geven als je eerst zelf een goede schatting invoert. Zo'n ding zou ik nooit kopen. Waardeloos toch?! Dat moet op een gegeven moment gaan irriteren.  Misschien bestaan er ook rekenmachines die pas antwoord geven als je zelf het correcte antwoord invoert, een soort nakijkapparaat. Het moet niet gekker worden. Er schiet van alles door m'n hoofd, slagroomkloppers die het pas doen als ..., of auto's die pas willen starten als ..., nou ja, je begrijpt het al. Het gemak dient de mens!

Bij rekenen ligt het toch iets genuanceerder. Je moet wel degelijk kunnen rekenen om verder te komen met wiskunde of andere rekenvakken. Het gaat dan niet zo zeer om snel het juiste antwoord vinden, maar meer om getalbegrip en gevoel, dat je - als het moet - heus wel foutloos tot een uitkomst kan komen, maar simpelweg liever de rekenmachine pakt omdat je je wil richten op het werkelijke probleem, de context wat mij betreft.

De rekentoets VO richt zich met name op die contexten, waarbij het 'echte rekenwerk' op de rekenmachine gedaan mag worden. In een poging de critici tevreden te stellen worden er extra kale sommen tussen gestopt om enig begrip van de getallen zelf en de bewerkingen af te dwingen. De definitiekwestie, wat rekenen precies is, maar ook hoe je het (aan)leert, leidt tot grote discussies in het land. Wat mij betreft mag basisschool rekenen gedefinieerd worden als optellen, aftrekken, vermenigvuldigen, delen van gehele getallen, breuken en decimale getallen, zowel handig, cijferend als soms uit het hoofd, maar zonder rekenmachine (oh, ik vergeet procenten, en metriek...). Deze definitie kun je voor het voortgezet onderwijs uitbreiden met machtsverheffen, voorrangsregels, negatieve en irrationale getallen, met en zonder rekenmachine. Contexten kunnen dienen als toepassing ter motivatie of ter ondersteuning van het begrip, zowel in het po als het vo, maar moeten geen doel op zich worden, daar hebben we andere vakken voor. Functioneel rekenen, net zo belangrijk als 'kaal' rekenen, zou ik anders definiëren. Het belang van functioneel rekenen staat hier mooi en helder opgeschreven.

Volgens mij slaagt het po er onvoldoende in om het kale basisschool rekenen goed te onderwijzen, en het vo het 'voortgezet rekenen'. Zowel het po als het vo lijken extra prikkels nodig te hebben om het rekenniveau af te leveren waar de samenleving of het vervolgonderwijs om vraagt. Het po richt zich wellicht te veel op de cito-toets, hetgeen geen garantie biedt dat alle kinderen het kale rekenen onder de knie krijgen. En ik vrees dat vooral de compensatiemogelijkheden in het voortgezet onderwijs oorzaak zijn dat er leerlingen tussendoor glippen die elementaire vaardigheden onvoldoende beheersen.

Een oplossing zou een rekenbrevet kunnen zijn, dat je pas bemachtigt als je, laten we zeggen 80% van een aantal standaard rekenopgaven foutloos (zonder rekenmachine) kunt maken. Een rekenexamen zonder verrassingsvragen. Alle opgaven kunnen vooraf eindeloos geoefend worden met 'random' getallen. Op het examen weer dezelfde vragen maar dan met andere getallen. Typisch teaching-to-the-test dus. Er moeten dan ook een paar vervelende sommen tussen zitten, waar je check, double check en zelfs triple check nodig hebt om zeker te zijn dat je antwoord juist is. Een toets zonder al te veel tijdsdruk, het moet voor iedereen haalbaar zijn, ook voor trage rekenaars en faalangstigen onder ons.

Het rekenbrevet zou geen landelijke aangelegenheid moeten worden, maar het po mag best weten op welke rekenvaardigheden middelbare scholen graag zouden willen aansluiten zodat duidelijk wordt waar het po naar toe moet werken. Dat is nu onvoldoende duidelijk. Ik heb de vragen uit ons rekenprogramma toegevoegd aan het 8-plus project, maar slechts een enkeling doet daaraan mee en krijgt deze vragen te zien. Op een of andere manier slagen middelbare scholen er niet in om duidelijk te maken welk rekenniveau ze verwachten in klas 1. Sterker nog, zolang leerlingen in het vo hun examens blijven halen, is dat een signaal voor het po dat het kennelijk voldoende is wat ze doen. En de rekentoets VO test geen basisschool rekenen, het po hoeft zich dus niet dus schuldig te voelen als die slecht gemaakt wordt. Nee, iedere middelbare school moet op eigen wijze invullen hoe zij voldoende rekenvaardigheden garanderen met het afgeven van een diploma. Iedere middelbare school moet duidelijk laten zien waarop docenten willen voortborduren bij wiskunde en andere rekenvakken. En iedere school zou moeten terugkoppelen richting basisschool hoe het de leerlingen vergaat. Het is niet verwonderlijk dat de overheid de kloof tussen po en vo probeert te dichten met leerlingvolgsystemen als VAS en garantie zoekt met rekentoetsen bij het examen. Dat mag het onderwijsveld zichzelf deels aanrekenen, maar ja, veel tijd en ruimte krijg je er niet voor.

Vraag is wat er met de rekentoets 3F moet gebeuren. Stel dat de onderliggende niveaus gehaald zijn, en dat leerlingen tevens beschikken over een rekenbrevet, dan nog zullen grote aantallen leerlingen niet slagen voor deze toets. Dat komt niet alleen door ondeugdelijke vragen, dubieuze antwoordmodellen, stressvolle afnamecondities, het grote aantal vragen en verschillende contexten, het aantal denkstappen per vraag,  al deze factoren zou je kunnen corrigeren met het bijstellen van de cesuur, nee, het heeft ook met voorbereiding te maken. Zolang het examen niet meetelt in de slaag/zakregeling, zolang het niet meetelt voor het rapport (als apart vak of module), zolang er niets van afhangt, dan zullen leerlingen echt niet vrijwillig in groten getale gaan zwoegen voor deze toets. Met meer dan één herkansing voor deze toets zullen de meeste leerlingen eerst kijken wat ze halen zonder zich uitgebreid voor te bereiden. De roep om de rekentoets toch mee te laten tellen en het aantal herkansingen te beperken begrijp ik ergens wel, maar kaal basisschool rekenen, leren ze er niet van. Dat Sander Dekker dat nog niet door heeft, vind ik ernstig, een brevet van onvermogen. De rekentoets moet zo snel mogelijk afgeschaft worden, dat had ik hier eerder al toegelicht.

Het idee is dus simpel. Leerlingen moeten het gebruik van hun rekenmachine eerst verdienen. Niet dat ik bij een toets waarbij een rekenmachine gewenst is leerlingen het gebruik ervan ontzeg, het rekenbrevet staat daar los van. Het is de bedoeling dat de leerling rekenen net zo vaak herkanst, desnoods met hulp van een remedial teacher, totdat het brevet gehaald is. Vanaf dat moment mogen leerlingen zonder gêne het rekenapparaat gebruiken. Onderhouden van rekenvaardigheden hoeft wat mij betreft dan ook géén extra aandacht, niet meer dan er nu al is bij wiskunde en de andere rekenvakken. Het brevet is immers gehaald. Ajb geen paragrafen in de wiskundeboeken met rekensommen van de basisschool. Het vo heeft zo haar eigen doelen.